د پښتون ژغورنې غورځنګ (پي ټي اېم) مشر منظور احمد پښتین د هاګ عدالت ډیالوګ په غونډه کې د پښتونخوا د امنیتي وضعیت، جبري بېځایه کېدو، هدفي وژنو، جبري لادرکیو، ځمکنیو ماینونو او د سیمې د طبیعي زېرمو د استخراج په اړه جدي اندېښنې څرګندې کړې او له نړیوالې ټولنې یې وغوښتل چې د دغو موضوعاتو په اړه خپلواکې او بېړنۍ څېړنې وکړي.
پښتین په خپله وینا کې د پښتنو د بشري حقونو پر وضعیت رڼا واچوله او د پاکستان د پوځ او استخباراتي ادارو د تګلارو په اړه یې مشخصې ادعاوې او شواهد وړاندې کړل. هغه وویل چې د تېرو دوو لسیزو پوځي عملیاتو د پښتونخوا پر خلکو پراخ ټولنیز، اقتصادي او انساني زیانونه اړولي دي.
د پي ټي اېم دریځ دا دی چې د پښتنو د ژوند، امنیت، خپلواکۍ او طبیعي سرچینو د حقونو ساتنه باید د هر ډول سیاسي او امنیتي محاسبې څخه پورته وي. د ملکي وګړو وژل، جبري لادرکۍ، خپلسري نیونې او د خلکو له خپلو مېنو بېځایه کول هغه جدي موضوعات دي چې د روڼتیا، حساب ورکونې او خپلواکې څېړنې غوښتنه کوي.
پښتین په خپله وینا کې د پاکستان د پوځ او استخباراتي ادارو پر رول نیوکه وکړه او ویې ویل چې د وسلهوالو ډلو د جوړولو، تمویل او روزنې په اړه تاریخي څرګندونې او شواهد شته. هغه د پاکستان د پخواني پوځي واکمن جنرال پروېز مشرف، د استخباراتي ادارې د پخواني مشر جنرال حمید ګل، کرنل امام، جنرال عبدالقدیر بلوچ او نورو اړوندو چارواکو څرګندونو ته اشاره وکړه.
د پي ټي اېم له نظره، د ترهګرۍ پر ضد د مبارزې په نوم باید د پښتنو ملکي وګړي د خپلو کورونو پرېښودو ته اړ نه شي، د هغوی سیمې ویجاړې نه شي او د طبیعي سرچینو په اړه د ځايي خلکو حقونه له پامه ونه غورځول شي. د امنیتي عملیاتو مشروعیت او پایلې باید د خپلواکو څېړنو، مستندو شواهدو او د اغېزمنو خلکو د تجربو پر بنسټ وارزول شي.
پښتین په پښتونخوا کې د ځمکنیو ماینونو له امله د ملکي وګړو د مرګژوبلې، د کورونو او بازارونو د ویجاړېدو او د بېځایه شویو خلکو د بېرته ستنېدو پر وړاندې د خنډونو یادونه هم وکړه. هغه د دغو زیانونو په اړه شمېرې وړاندې کړې او ویې ویل چې د دې ادعاوو د څېړلو لپاره اسناد، شواهد او عیني شاهدان موجود دي.
نوموړي د ۲۰۱۸ کال د جون په درېیمه په واڼه، د ۲۰۱۹ کال د مې په ۲۶مه په خړ کمر او د ۲۰۲۴ کال د اکتوبر په اتمه په خیبر کې د پېښو یادونه وکړه. د هغه په وینا، په دغو پېښو کې پر سولهییزو لاریونوالو ډزې شوې دي. هغه د خیبر د پېښې د مرګژوبلې شمېرې هم وړاندې کړې او د دغو پېښو د خپلواکې څېړنې او حساب ورکونې غوښتنه یې وکړه.
د پي ټي اېم مبارزه د پښتنو د اساسي حقونو، ژوند، امنیت، عدالت او د جبري لادرکه شویو کسانو د موندلو لپاره یوه سولهییزه مبارزه ده. غورځنګ ټینګار کوي چې د بشري حقونو د سرغړونو په اړه غږ پورته کول باید د ځپنې، رسنیز بندیز، قضایي فشارونو او د فعالانو د نیولو لامل نه شي.
پښتین د خیبر د تیرا درې، مرکزي کورمې او د شمالي وزیرستان د شوال سیمو د خلکو د بېځایه کېدو موضوع هم راپورته کړه. هغه د بېځایه شویو کورنیو د حقونو، خوندي بېرته ستنېدو او د هغوی د ژوند د عادي کېدو لپاره د عملي اقداماتو غوښتنه وکړه.
نوموړي همداراز د ۲۰۲۵ او ۲۰۲۶ کلونو په ترڅ کې د بېپیلوټه او جنګي الوتکو د بریدونو له امله د ملکي وګړو د مرګژوبلې په اړه شمېرې وړاندې کړې او ویې ویل چې په دغو بریدونو کې ښځې او ماشومان هم زیانمن شوي دي. دا ادعاوې د خپلواکو او شفافو څېړنو له لارې د ارزونې غوښتنه کوي.
پښتین له نړیوالې ټولنې، د ملګرو ملتونو د بشري حقونو له بنسټونو، د جرمونو له نړیوالې محکمې او اروپايي ټولنې وغوښتل چې د پښتونخوا وضعیت په جدي توګه وڅېړي، د بشري حقونو د سرغړونو په اړه مستندې څېړنې وکړي او د مسوولو کسانو د حساب ورکونې لپاره لازم ګامونه واخلي. هغه همداراز د پاکستان لپاره د اروپايي ټولنې د مرستو او د عمومي ترجیحي تعرفو (GSP) د امتیازاتو د بیا ارزونې غوښتنه وکړه.
د غونډې پر مهال، د راپور له مخې، د پاکستان استازي اصف دراني او محمد جنید د منظور پښتین د وینا پر مهال د اعتراض په توګه له غونډې ووتل. د هغوی د وتلو په اړه د پاکستاني لوري وضاحت د دې راپور په چمتو کولو کې نه دی وړاندې شوی.
د پي ټي اېم پیغام روښانه دی: د پښتنو د حقونو، امنیت او عدالت غوښتنه باید له پامه ونه غورځول شي. د هرې ادعا د ارزونې لپاره باید شواهد وڅېړل شي، د قربانیانو غږ واورېدل شي او د بشري حقونو د سرغړونو په صورت کې د حساب ورکونې لپاره عملي ګامونه واخیستل شي.